Jelmer's Infostek
artikelen geschreven
door Jelmer Uitentuis
Drie keer Links is rechts
Is links relevant?
Wie Links verwijt een leegte te hebben heeft gelijk; jarenlang werd de rechtse agenda nauwelijks van weerwoord voorzien. Onveiligheid en integratie werden vanuit een verdedigende houding benaderd. Links is de afgelopen decennia in het defensief gedrongen; door rechts, maar vooral door zichzelf. Het volksempfinden werd stelselmatig weggewuifd als niet relevant. Pas na het verkiezingsdebacle van 2002 krabte links zich achter de oren; wat is er mis gegaan? Een eerste aanzet was: de kaasstolp aan diggelen, het rapport waarin de PvdA met zichzelf probeerde af te rekenen. De vraag is nu; wat heeft links in de tussentijd geleerd en gedaan, en wordt het weer politiek relevant?
De links-rechtstegenstelling wordt regelmatig in twijfel getrokken; is die nog zinvol om te gebruiken in het huisige tijdsgewricht? Om een voorbeeld te geven; een traditioneel links thema als vrouwenemancipatie wordt momenteel het stevigst vertegenwoordigd binnen de conservatief liberalen. Ook is duidelijk dat in het politiek veld de linkse partijen meer naar rechts zijn opgeschoven; de uitspraken van Wouter Bos ten aanzien van integratie doen nauwelijks onder voor die van Bolkestein ruim 10 jaar gelden. De opkomst van Pim Fortuyn is ook een interessant gegeven; hij had op sommige punten een zeer rechts programma, maar zijn ideeen over democratie en het feit dat hij homoseksueel was waren niet overeenkomstig zijn rechtse profiel.
Toch zijn er veel mensen die links en rechts graag blijven onderscheiden. Is dat nog nodig? En op welke wijze blijft daarmee links politiek relevant? Is linkse politiek nog progressieve politiek? Die laatste vraag is belangrijk omdat links zich veelal als progressief wilde duidden, terwijl nu in de dagelijkse politiek de zichzelf progressief noemenden vaak ook op de rem gaan staan. Is het immers niet zo dat de PvdA goed scoort in de opiniepeilingen omdat Balkenende in no time probeert de verzorgingsstaat te veranderen, en omdat de kiezer eigenlijk hetgeen wil behouden er tot voorkort was?
Wat valt er voor links te doen, om een werkelijk andere agenda, om werkelijk andere oplossingen te verzinnen, dan welke in het rechtse vertoog worden gehanteerd, en aan de burger wordt opgedrongen? In dat licht zijn er de laatste tijd twee echt interessante publicaties geweest; het eerste is het manifest van de stichting waterland, de linkse denktank. Ten tweede het boek links, rechts en de vooruitgang, van Paul Kalma.
Kees Schuyt beschreef in een stuk in het boek Wat is links? Van de Volkskrant dat oude sociale waarden als leidraad kunnen dienen in het zoeken naar een nieuwe agenda voor links. Het eerste is: stabiele sociale verbanden. Schuyt roept op om te proberen de participatie in de politiek terug te krijgen, daartoe moet links zich inzetten voor de civil society. Een tweede is: een stabiele overtuiging die zich rekenschap geeft van nieuwe sociaal economische ontwikkelingen en sociaal culturele verhoudingen. Mondialisering, multiculturalisme, immigratiestormen en waardeconflicten zijn hierin essentiele aspecten. Ten derde is er solidariteit; een praktische strijd tegen onrecht en onrechtvaardige sitiuaties. De actieve vrijheid, het engagement en de invloed op de eigen levensinricghting moeten bevorderd worden. Voor een linkse agenda zijn vier nieuwe waarden te forumleren: vrede, veiligheid, voorspoed en vertrouwen. Langs die lijn kan links een nieuw idee samenstellen waarin het glas steeds voller raakt, zodanig dat een maatschappij er wat mee opschiet,
Het waterlandmanifest, afkomstig van de linkse denktank waterland, heeft als titel: Naar een sociaal-individualistisch alternatief. Het zet zich rechtstreeks af tegen rechts, en pleit voor een nieuw groot links progressief verhaal. Het verward rechts beleid direct met neoliberalisme, daarin slaat het de plank mis, gezien ook de PvdA duidelijk neoliberale trekken heeft. De keuze voor een duurzaamheidsstrategie wordt niet gemaakt; men pleit voor een herformulering van het progressieve denken op basis van progressieve tradities en sluit in dat kader vooral aan bij het idee van Jaques de Kadt; socialisme terwille van het individualisme. Of op de manier zoals Luxemburg het zei: de vrijheid om af te wijken is de enige vrijheid die er werkelijk toe doet. Het stuk komt nauwelijks los van het algemene; weinig concrete ideeen over wat er de komende jaren werkelijk zou moeten gebeuren om Nederland werkelijk een stuk progressiever te krijgen. Enkele vage waarden monden uiteindelijk uit in de idee dat individuele vrijheid centraal moet staan in progressieve politiek, en dat deze beperkt wordt door de gemeenschappen waar we deel van uit maken. Het aardige van dit stuk is dat het wel rekening houdt met een veranderende wereldpolitiek, en ervoor pleit de waarden er ook op aan te passen.
Het boek van Kalma over de vooruitgang heeft een activistisch nawoord waarin 15 uitdagingen staan genoemd voor de sociaal democratie om daar antwoorden en oplossingen voor te verzinnen.
Zijn belangrijkste idee is dat progressieve politiek, of links, de stroming moet zijn die ontwikkelingen kritisch bezien. Kritisch op allerlei gebieden, maar vooral, waar het zich afzet tegen de andere publikaties, tegenover technologische ontwikkelingen, ongebreidelde economische groei en het Verlichtingsutopisme. Die laatste drie behoren tot een rechtse agenda, het temperen van deze ideeen brengt de sociaal-democratie weer terug naar zijn eigen wortels. Hoewel die waarden niet worden expliciet gemaakt, kunnen die heel goed in lijn liggen met de eerder door Schuyt genoemde.
Nu is het kort door de bocht weer de vraag; is links al weer relevant? In een kritische benadering van de huidige rechts-conservatieve agenda is men eensgezind, maar de ideeen laten op zich wachten. Het is daarom echt interessant als links met concrete oplossingen komt; wat gaat er gebeuren met sociale zekerheid, met de vergrijzing, met de milieuproblematiek, als links aan de macht is? De keuze die dan kan worden gemaakt is een van, niet te veel veranderen, gewoon door blijven modderen, want het kan alleen maar slechter. Dat zou zonde zijn; dan is links echt een conservatieve stroming geworden, en plaatst het zich steeds verder buiten de realiteit. Dan is drie keer links weer gewoon rechts.
januari 2005, OverDWARS