Jelmer's Infostek
artikelen geschreven
door Jelmer Uitentuis
Eerlijke mondialisering
Tegen de tendens van economische globalisering. Voor
politieke, sociale en duurzame mondialisering
Aan de vooravond van de Eurotop in Laken laait de discussie over globalisering weer op. Die discussie wordt vervuild door het gebruik van economisch jargon, de nadruk op realisme en opgeblazen tegenstellingen van belangen, terwijl we juist in deze tijd van zogenaamde globalisering eens zouden moeten beseffen dat het lot van iedereen ter wereld uiteindelijk verbonden is. DWARS, de jongerenorganisatie van GroenLinks, en onderdeel van de antiglobaliseringsbeweging, biedt dan ook een alternatief voor de heersende, destructieve trend van neoliberale globalisering; wij pleiten voor 'eerlijke mondialisering'.
Dit gaat uit van een toekomstgericht beleid dat de economie weer onderwerpt aan de behoeftes van de democratische maatschappij. Waarin markten worden beschermd dan wel geopend, afhankelijk van wat nodig is, om een eerlijkere verdeling van rijkdom te verkrijgen. Waarin democratisering van internationale organisaties zoals de WTO gestalte krijgt. En waarin er meer aandacht komt voor het milieu.
Wies Steur en Jelmer Uitentuis roepen de Europese Unie op een voorhoedefunctie te gaan vervullen in de bestrijding van economisch onrecht, repressie en vervuiling in de wereld.
Na Seattle is in de wereld een beeld ontstaan van zwart-wit-tegenstelling tussen de wereldleiders en actievoerende antiglobalisten.
De wereldleiders, waarbij tegenwoordig ook de eigenaren van multinationale bedrijven moeten worden gerekend, de marginale groep. Hoe destructieve hun invloed is, is gebleken op en na 11 september. Wereldleiders in wisselende samenstelling bespreken binnen verschillende instituties de toestand van de wereld, bekeken door de bril van nationale belangen. Het streven van mondialisering is in de praktijk een consolidatie van de economische blokken in Noord-Amerika en Europa. In deze instituties schort het aan een politieke, ecologische en culturele agenda.
Het ontbreken hiervan is debet aan fundamentele problemen. De economische agenda overheerst zowel in de praktijk als in de beeldvorming. Vrijhandel wordt gezien als de panacee voor alle problemen in de wereld. Het idee dat we in een nieuwe periode van mondiale interactie zijn aangekomen is historisch gezien de vraag. Dit mag niet worden gebruikt de zichzelf regulerende markt op te leggen, tegen de wil van degenen die de rechtstreekse gevolgen van die vrije markt dagelijks ondervinden. De zelfregulerende markt die aangehangen wordt door een kleine groep wereldleiders is in feite gebaseerd is op het monetarisme en dus ongeschikt om een brede economische visie te zijn.
De karikatuur van de antiglobaliseringsbeweging klopt niet. Het mag dan wel een samengestelde coalitie zijn waarin verschillende groeperingen plaatshebben maar dat betekent niet dat we niet weten wat we willen. Het betekent slechts dat er binnen deze beweging verschillen van inzichten zijn verenigd achter het doel van een rechtvaardige en eerlijke mondialisering.
De antiglobaliseringsbeweging vindt het onaanvaardbaar is dat op deze wereld 2 miljard mensen niet van de mondialisering profiteren, dat de rijkste 250 mensen in totaal even veel rijkdom bezitten als de 2 miljard die niet van mondialisering profiteren.
Antiglobalisten vinden dan de economie de mensheid moet dienen, in plaats van andersom. Wereldleiders verschuilen zich graag achter het idee dat mondialisering goed is voor de armere landen. Te zien is dat in een mondiaal-kapitalistisch systeem de rijkere landen profiteren van mondialisering en waar de armere landen dat ook doen dit profijt economisch minimaal is en ten koste gaat van met name de politieke stabiliteit en de ecologische en sociale toestand in deze landen.
De gefineerde tegenstelling waarin antiglobalisten tegen globalisering zouden zijn is nogal vreemd; het tegengestelde is het geval. In het streven naar globalisering gaat de antiglobaliseringsbeweging een stuk verder. Globalisering komt van het woord globaal wat 'algemeen' betekent. Een algemene standaard is juist wat wij, 'antiglobalisten' willen.
Wij willen dat er een einde komt aan de uitsluiting van arme landen, dat technologische innovaties toegankelijk worden voor iedereen, dat culturen werkelijk in dialoog met elkaar komen. Dat er net zoveel bewegingsvrijheid komt voor mensen als er nu voor kapitaal is en dat iedereen ter wereld een stem krijgt die niet wordt gesmoord door de belangen van multinationale bedrijven.
Vanuit de groene en linkse ideologie zien we in het proces van mondialisering kansen, maar ook wel degelijk risico's. Omdat over politieke en ecologische aspecten minder snel tot consensus wordt gekomen is de kans dat alleen de economische mondialisering van onbeperkte vrije handel voet aan de grond krijgt. Terwijl een democratische wereldeconomie, sociale rechtvaardigheid en ecologische duurzaamheid steeds meer om aandacht schreeuwen, lijken deze eisen onder het geweld van economische liberalisering te sneuvelen.
Er moet dus een daadwerkelijke inspanning komen om vrijheid en democratie te bevorderen op alle niveaus. Op internationaal niveau zou er een drastische hervorming moeten plaatsvinden van instituties als de WTO en het IMF. Het aantal vertegenwoordigers van zuidelijke landen en het stemrecht van deze landen in dit soort instituties moet vergroot worden, want het is nu ver beneden het aantal van de rijkere landen. Deze rijkere landen lukt het systematisch hun nationale belangen door te drukken, en trekt zich terug uit gemaakte afspraken.
Een inkrimping van het aantal instituties is van essentieel belang om de controle en plaatsbepaling van deze instituties in het internationale speelveld te vergroten en te verduidelijken. De WTO en het IMF zijn onherroepelijk verbonden met het vraagstuk van (inter)nationale veiligheid, hoewel dat niet in hun handelen tot uitdrukking komt. Het ingrijpen van het IMF in Indonesië heeft destructieve gevolgen voor de stabiliteit van dit land. Vrijhandel, die de WTO bepleit, vergroot enerzijds de kans op het verwerven van meer welvaart anderzijds vergroot het de kans op uitbuiting. Een sociaal rechtvaardige wereldeconomie moet de algemene standaard in de instituties zijn.
Een van de meest essentiële problemen van mondialisering is de verschillen in economische positie van verschillende regio's. Over het algemeen is de Derde Wereld de leveraar van de grondstoffen die in de westerse wereld worden gebruikt voor verwerking. In onze samenleving staat de kennis- en diensteneconomie meer centraal dan een productie-economie. Doordat wij daarop toegespitst zijn is een onevenredige verdeling van rijkdom het gevolg. Slechts 20% van de wereldbevolking bezit 80% van de mondiale economische rijkdom.
Vrijhandel zorgt voor de mogelijkheid om grondstoffen af te nemen en afzetmarkten creëren, wat niet per se een slechte ontwikkeling is.
Als het gaat om een mogelijkheid voor ontwikkelingslanden om geld verdienen dan juichen wij vrijhandel toe. Toch neigt economische liberalisering vaak naar uitsluiting voor degenen die economisch niet nuttig lijken te zijn en uitbuiting voor degenen die voor productie de belangrijkste grondstoffen levert maar daarvoor geen eerlijke prijs krijgt.
Een goed begin om de kloof tussen arme en rijke landen, die de oneerlijke handel in stand houdt, te kunnen dichten is het kwijtschelden van de schulden van ontwikkelingslanden. Daarnaast is het ook van belang het destabiliserende flitskapitaal aan banden te leggen.
Europa heeft een richtlijn dat 0,8% van het BNP naar ontwikkelingshulp moet gaan. Dit lage bedrag wordt door de meeste landen in de Europese Unie niet opgebracht. Sterker nog, het percentage dat wordt uitgegeven vermindert in de meeste landen ten gunste van nationale investeringen. Een gelijkmatigere verdeling van de welvaart is hard nodig om conflicten te voorkomen en ook de politieke gelijkwaardigheid van landen gestalte te geven en te bekrachtigen.
Naast democratisering en herverdeling van de welvaart, moet er ook oog komen voor de ecologische gevolgen van het economisch liberalisme. Een economie moet worden afgerekend op de langetermijnvisie die er achter schuil gaat. Slecht een ecologisch verantwoorde economie kan langer stand houden. Milieu is steeds meer een internationaal onderwerp. De EU moet de VS onder druk zetten zich te houden aan het Kyoto protocol en moet bovendien erkennen dat de EU en de VS een enorme ecologische schuld hebben aan de wereld. De EU moet zich dan ook streng houden aan plannen om de overconsumptie terug te dringen.
Uit dit alles kunnen we negen actiepunten voor eerlijke mondialisering destilleren
1) Politieke mondialisering als antwoord op economische mondialisering.
2) Meer aandacht voor mens en milieu in duurzame wereldhandel.
3) Democratische spelregels voor multinationals in eerlijke wereld.
4) Het bevorderen van duurzame ontwikkeling en het gebruiken van minder energie door middel van eco fiscaliteit
5) Een rem op financiële speculatie; van crisismanagement tot ontwikkelingsbeleid
6) Schuldkwijtschelding voor ontwikkelingslanden als pijler in de armoedebestrijding
7) Bescherming van culturele diversiteit en respect voor de mensenrechten
8) Een rechtvaardig asiel- en immigratiebeleid in het kader van internationale samenwerking
9) Menselijke veiligheid als voorwaarde van internationale vrede
Wij roepen de regeringsleiders bijeen in Laken op om deze punten na te streven. Het is belangrijk dat dit gebeurt, want de top in Laken krijgt om twee redenen een aparte plaats in het mondialiseringsdebat.
Allereerst is sinds 11 september overduidelijk geworden welke catastrofale gevolgen een beperkte economische mondialisering heeft. Die hypocrisie van economische gestuurd buitenlands beleid heeft zich gewroken. Maar 11 september is ook een symbool van een steeds kleiner wordende wereld waarin afstanden gemakkelijk te overbruggen zijn waardoor scheidslijnen, cultureel en economisch, steeds duidelijker zichtbaar worden.
Ten tweede is het voorzitterschap van België begonnen met twee internationaal veelzeggende gebeurtenissen. In Bonn is het Kyotoprotocol ondertekend, waarbij Amerika verstek liet gaan. In Genua vonden massale demonstraties tegen de globalisering plaats. Het mag duidelijk zijn dat Bonn aantoont dat de wereld stukje bij beetje de goede weg inslaat, maar dat eenheid en consensus over milieuproblematiek nog altijd als ondergeschikt wordt gezien aan de economische ontwikkeling van de nationale staat. En Genua toonde aan dat geïsoleerd ondemocratische overlegstructuren op mondiaal niveau onwenselijk zijn.
De door Guy Verhofstadt aangeboden uitnodiging om aan tafel te gaan zitten om de mondialisering te bespreken nemen wij daarom graag aan.
De Top in Laken kan een positief gevolg hebben; tijdens de Eurotop kan de EU zich als economisch blok primair focussen op de politieke implicaties hiervan. Dat wil zeggen dat de EU de mogelijkheid niet kan laten liggen om een Europese strategie voor eerlijke mondialisering te initiëren.
Daar zijn de volgende concessies voor nodig;
1) Europa moet zich terughoudend opstellen in de economische expansie van de dienstensector,
2) Het leveren en delen van kennis waardoor een deel van de patenten van de Europese industrie verloren gaat,
3) Het invoeren van ecotaxen om milieugevolgen door te berekenen in producten,
4) Het vaststellen van een eerlijke prijs voor producten uit ontwikkelingslanden,
5) Het opheffen van importquota voor producten uit ontwikkelingslanden,
6) Het afschaffen van de hoge Europese landbouw subsidies.
7) Het moet het een voorhoedefunctie vervullen in het opstellen van het internationale strafhof,
8) De EU moet pleiten voor het opnemen van de WTO in een Verenigde Naties verband, waardoor internationale controle mogelijk wordt,
9) De EU moet pleiten voor het afschaffen van de G8,
10) EN zware druk op de VS opvoeren om de eenzijdig economische benadering van de internationale politiek te laten varen,
11) Zelf een politieke, sociale en ecologische benadering van internationale problemen te voeren gericht op een duurzame wereld waarin vrede en veiligheid een plaats krijgen,
12) De EU moet lidstaten sancties opleggen wanneer de richtlijn voor de BNP-besteding aan ontwikkelingshulp niet wordt behaald.
De rij met ingrijpende maatregelen die nodig zijn om op korte termijn een stap te maken naar een eerlijke mondialisering is lang en niet uitputtend. De Europese Unie moet echter voor deze benadering kiezen wil het internationaal niet het een verschil maken en bewerkstelligen in de wereld. Uitgangspunt van het hele handelen van de EU in de toekomst moet zijn: internationale solidariteit en veiligheid. Economische, politieke, ecologische en sociale rechtvaardigheid voor iedereen. En dan moet de EU waarschijnlijk wel de keuze maken voor het verminderen van de economische suprematie en de politieke machtspositie. Het gevolg daarvan is wat we globaal willen: eerlijke mondialisering.
2001