Jelmer's Infostek
artikelen geschreven
door Jelmer Uitentuis
Kaarten op tafel
Gisteren pleegden Hamas, de Islamitische Jihad en de Al-Aksa brigade, voor het eerst gezamenlijk een aanslag tegen Israelische doelen bij de grens met de Gazastrook. Ook sprak de Israelische premier Sharon zijn woedende Likud achterban toe. Het zijn de eerste klappen voor het vredesproces dat net zijn start heeft gekend, en waarschijnlijk zal stranden.
Het tekent de moeizame weg naar vrede tussen Palestijnen en Israeliers, die er inmiddels beiden vanuit gaan dat vrede slechts mogelijk is zonder elkaar, in plaats van met elkaar. Van beide kanten wordt het vredesproces bewust gefrustreerd. Zowel Palestijnen als Israeliers blijven vasthouden aan irreele eisen, veelal gebaseerd op boeken die honderden jaren oud zijn.
Van de gezamenlijke Palestijnse terreurorganisaties zijn weinig concessies te verwachten; zij hebben een stevige basis in de samenleving. Dit is niet gebaseerd op steun voor de aanslagen op Israelische doelen, maar vooral op de informele charitatieve ondersteuning van mensen waarvoor met name Hamas zorgt. Hamas speelt een grote rol in het opzetten van onderwijsinstellingen en de sociale zekerheid.
Maar er is natuurlijk veel meer aan de hand; de terreurorganisaties hebben geen duidelijk doel, zij passen het uiteindelijk resultaat van wat ze willen bereiken constant aan. Arafat heeft tijdens de Camp David onderhandelingen een staaltje van deze tactiek laten zien; hij kwam op het laatste moment met het nieuwe onderhandelingspunt, de terugkeer van Palestijnse vluchtelingen, op de proppen.
Gelegitimeerd om alle punten die je dwars zitten te bespreken, kan het niet zo zijn onverwachte punten op de agenda te zetten wanneer over de meeste punten al overeenstemming is bereikt. Met die strategie blazen terreurorganisaties stelselmatig de vredesbesprekingen op.
De rol van de genoemde terreurorganisaties is te groot om deze te negeren, dat weten Abbas en Sharon ook. Momenteel heeft Sharon de meeste baat bij de nieuwe aanslagen; hij kan zijn eisen bijstellen, de Sharon-doctrine levende houden, en hoeft geen concessies te doen.
Alleen Bush negeert het liefst de macht van terreur. De rol van de terreurorganisaties wordt in stand gehouden door ze uit te sluiten van onderhandelingen en alle verantwoordelijkheid van het in toom houden van de organisaties in handen te leggen van de Palestijnse premier. De kaarten van Hamas, de Islamitische Jihad en Al Aksa brigades moeten op tafel, en snel.
Daarnaast moet de macht van de aanslagplegers op het maatschappelijk leven in de Palestijnse gebieden worden ontbonden. Een duurzame vrede is gebaat bij charitatieve instellingen opgebouwd vanuit een vredelievende oorsprong. Niet Hamas, maar een goedgeoliede en goedgecontroleerde Palestijnse staat kan die instellingen op zich nemen. Ook Israel moet hierin investeren.
De greep die Abbas en Arafat zouden hebben op de terreurorganisaties is miniem. Allereerst hebben beide geen sanctiemogelijkheden tegen de organisaties. Arafat heeft misschien wel de steun van de Palestijnse bevolking, maar niet van Israel en Amerika. Zijn pogingen om bij de terreurorganisaties steviger de touwtjes in handen te krijgen door hen te ondersteunen in hun strijd, is mislukt. Die organisaties opereren nu volledig autonoom. Abbas heeft weinig steun van de bevolking, en zijn greep op de terreurorganisaties is al verloren doordat hij zegt voor vrede met Israel te zijn.
De kans van slagen van dit vredesproces is klein. Israel zal uiteindelijk weer gaan en moeten reageren op de aanslagen die de Palestijnse terreurorganisaties plegen. Dat ze dat uiteindelijk niet zouden doen zou utopisch denken zijn. Dat de terreurorganisaties inbinden is niet plausibel, daarvoor hun machtsbasis te groot en hun ideaal nog te ver weg, nog te onduidelijk. Het zal al uitermate veel moeite kosten nogmaals een topontmoeting tussen Sharon en Abbas te bewerkstelligen.
Uiteindelijk lijkt deze routemap naar vrede van Bush vooral te optimistisch; het gaat te snel uit van een stabiele situatie. Maar zolang Hamas, de Islamitische Jihad en de Al-Aksa brigades hun kaarten al niet openlijk op tafel leggen blijft het slechts hopen op vrede, en wordt het nooit werkelijkheid.
2003