Jelmer's Infostek
artikelen geschreven
door Jelmer Uitentuis
De ziekelijke neiging Nederland ziek te noemen
WAO verandering noodzakelijk; niet om kosten te besparen, maar vanwege veranderend arbeidsethos
Nederland is ziek; met diezelfde slogan sneden Lubbers en Kok in 1991 in de WAO. Nu horen we die drie woorden weer; gebezigd door Zalm, Balkenende, Rutte en de Geus. De aanleiding er voor ligt echter ergens anders; bij het tweede Paarse kabinet. Dat stelde de commissie Donner in om de toekomst van de WAO te onderzoeken. Er zaten vijf mensen in met ieder een verschillende politieke voorkeur, omdat het politiek een uiterst gevoelig dossier is.
Na het voorstel van Donner werd het rapport naar de SER gestuurd, en die mocht er een polderadvies over schrijven. In de SER zitten de sociale partners; werkgevers en werknemersorganisaties. En bij de WAO gaat het simpelweg om het volgende; werkgevers willen graag de WAO minimaliseren, werknemers willen niet van hun opgebouwde privileges af, en dus wordt er geruild. Voor iedere bezuiniging, wordt een cadeautje terug verwacht en andersom.
Het SER akkoord komt ongunstig uit; het CPB heeft de winst ten opzichte van de instroom en de kosten van de WAO als miniem geschat, sterker nog, er is de mogelijkheid dat beiden, met de invoering van de maatregelen, stijgen. Grote voordeel van het SER voorstel is dat er uitgegaan wordt van een drietrapsmodel; weinig arbeidsongeschikt, gedeeltelijk arbeidsongeschikt en geheel arbeidsongeschikt, waar Donner nog uitgaat van een twee mogelijkheden; je bent of arbeidsongeschikt of niet.
Bij de WAO gaat het politiek om kostenbeheersing; de kosten van 1 miljoen WAO-ers worden te hoog. Als oplossingen wordt altijd gekeken naar twee aspecten; de toegang tot de WAO moeilijker maken (strengere keuringen), en de uitkeringen verlagen. Problematisch is dat de twee meest effectieve manieren om het volume te beperken, nog onvoldoende zijn uitgewerkt. Preventie en reïntegratie zijn te weinig van de grond gekomen, en waar dat wel het geval is is er te weinig ervaring mee om tot een goede evaluatie te komen. De wet poortwachter, de wet pemba, de wet reïntegratie arbeidsgehandicapten hebben nauwelijks de tijd gehad om zichzelf te kunnen bewijzen.
r>
Maar we moeten ons eerste een aantal vragen stellen: Allereerst is er de vraag: Is het huidige volume van de WAO een probleem? Hier past relativering van de alarmerende berichten vanuit de politiek, om twee redenen. Door een zeer gedifferentieerd systeem zijn de meeste WAO-ers niet volledig arbeidsongeschikt; uiteindelijk gaat het niet om het aantal mensen dat arbeidsongeschikt is, maar het aantal FTE's (Full Time Employees). Internationaal hebben we in Nederland wel veel (gedeeltelijk) arbeidsongeschikten die daarvoor een uitkering ontvangen, maar het aantal andere uitkeringen (bijvoorbeeld de werkloosheidswet) is weer minder. Uiteindelijk gaat het er hier om de actieven/inactieven ratio te vergelijken, en daarin scoort Nederland gemiddeld. Hiermee is ook aangegeven dat de wet van de communicerende vaten (100.00 wao-er er af betekent 100.000 ww-ers er bij) hier waarschijnlijk opgeld doet.
Ten tweede moeten we ons de vraag stellen; wat willen we nu eigenlijk met die WAO en met de sociale zekerheid in zijn geheel? Daarin is een veranderende trend te zien; het gaat niet meer om inkomensbescherming, maar inmiddels juist om arbeidsparticipatie. Kortom; beleidsmatig wordt er steeds meer ingezet om mensen zo snel mogelijk weer aan het werk te krijgen. Daarnaast zien enkelen inmiddels in dat de roep om werk, werk, werk een toenemende druk geeft om ook vrije tijd beter te regelen. Sociale zekerheid zou meer de basis moeten of kunnen zijn om zorg, opleiding en werk te kunnen combineren.
Ten derde is er de vraag wat de obstakels zijn om de WAO te verlaten. De ingreep in de WAO van 1991 heeft opgeleverd dat wao-ers passende arbeid moesten aanvaarden. Als iemand in de WAO zit wordt het reïntegratieproces echter op verschillende manieren bemoeilijkt. Een van de redenen is dat werkgevers minder snel geneigd zijn om mensen met een achtergrond als (gedeeltelijke) arbeidsongeschikte in dienst te nemen; het risico is te groot, en het kost veel (tijd, energie, rompslomp en geld) om reïntegratiemaatregelen voldoende te regelen.
Het ingrijpen in de WAO dat het kabinet bepleit is wereldvreemd. Momenteel zijn landen in Europa juist aan het kijken naar het Nederlands systeem omdat het uitgaat van de mogelijkheid van gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid. Dat het kabinet niet klakkeloos het akkoord van de SER overneemt is begrijpelijk, omdat het niet tegemoet komt aan de doelen die men stelt aan de hervorming van de WAO. Echter; ingrijpen in de WAO is alleen al nodig is om om te kunnen blijven gaan met het veranderende arbeidsethos, en de daaraan gepaard gaande problemen; meer burnout, minder goede zorg voor kinderen en ouderen. Verandering van de WAO is dus voor andere dingen van belang dan kostenreductie en volumebeperking, dat moet het doel dan ook niet zijn. Het doel moet zijn de sociale zekerheid mee te laten ontwikkelen met de tijd. Maar dat krijg je de roependen van "Nederland is ziek" maar moeilijk aan hun verstand.
OverDWARS 2003