Jelmer's Infostek
artikelen geschreven
door Jelmer Uitentuis
Nieuwe tijden, nieuwe zekerheden
Het moderne stelsel van GroenLinks had arbeid als uitgangspunt moeten nemen.
Als de sociale zekerheid ter discussie staat in de nationale politiek is het weinig verassend dat ook GroenLinks zich in deze discussie probeert te mengen. In opdracht van het partijbestuur en de tweede kamerfractie werd in een commissie onder leiding van Paul de Beer een modern stelsel van sociale zekerheid uitgedacht. Het rapport; “Nieuwe tijden, nieuwe zekerheden”, zal de bouwsteen moeten zijn voor een nieuw programma op dit gebied. Echter, aan het rapport moet nog flink geklust worden, alvorens de GroenLinske visie ook werkelijk antwoord biedt op de veranderende samenleving.
Het uitgangspunt is helder; een veranderende samenleving vraagt om nieuwe oplossingen om sociale zekerheid te bieden. Er worden in het rapport vier aspecten genoemd die van belang zijn: het gaat uit van het beschermen en faciliteren van de individuele burger, in plaats van het traditionele gezin. Er wordt onderscheid gemaakt tussen traditionele en nieuwe risico’s, dat wil respectievelijk zeggen dat het stelsel bescherming biedt tegen inkomstenderving door werkloosheid en ziekte, en faciliteiten voor zorg en onderwijs. Het vroegere meer materialistische uitgangspunt wordt vervangen door een meer postmaterialistisch idee waarbij welzijnsbevordering een wezenlijk kenmerk moet zijn van het systeem.
Het gaat in tweede instantie om de verhouding tussen solidariteit en verantwoordelijkheid; de commissie ontkent dat deze diametraal tegenover elkaar staan. Dat is winst; maar al te graag wordt binnen de politiek gesproken over meer eigen verantwoordelijkheid, terwijl dat niet noodzakelijkerwijs betekent dat dit ten koste gaat van formele netwerken van solidariteit. Hierbij komt direct naar voren dat de verhouding tussen collectieve en individuele regelingen, en tussen verzekeren en sparen, van belang blijft. Immers, veel discussies over de sociale zekerheid lopen vast op de uitvoering van de regelingen; zie bijvoorbeeld de discussies over pensioenen.
Het derde aspect welke van belang is is de houdbaarheid van het stelsel; enerzijds de financiele houdbaarheid, ten tweede de maatschappelijke houdbaarheid. Is het zo dat mensen een systeem ondersteunen waar ze geen affiniteit mee hebben? In de verzorgingsstaat literatuur wordt de idee van naastenliefde altijd bestreden; het is meer het belang dat de elite en de middengroepen hebben in het stelsel dat deze doet ontstaan en overend houdt. Voldoende draagvlak is alleen te krijgen wanneer juist deze groepen ook een beroep kunnen doen als zij door het noodlot getard worden.
Het vierde aspect is de samenleving waarin de arbeidsparticipatie belangrijker zou moeten worden. In de voorstellen is dat niet uitgewerkt; een flexibelere arbeidsmarkt is geboden, omdat ook de nederlandse economie op een of andere manier zou moeten kunnen concurreren op de europese en mondiale markt. De verschuiving van de uitvoering van collectieve regelingen naar sociale partners levert daarvoor echt een aantal nieuwe obstakels op:
1) de arbeidsmobiliteit zal verminderen, zeker tussen sectoren zullen mensen niet vaak switchen.
2) Bedrijven zullen door de voorgestelde regeling minder snel mensen in dienst nemen, gezien de extra barrieres (in de vorm van financiele verplichtingen) die worden opgeworpen mensen te ontslaan.
3) Om de werkelijk noodzakelijke bescherming aan de werknemers te bieden zullen meer regels moeten worden ontwikkeld en gehandhaafd, de overheidsbureaucratie breidt zich daardoor eerder uit dan dat het vermindert.
4) Er wordt niet in werkelijkheid een incentive gegeven aan arbeid; het arbeidsethos wordt gestimuleerd vanuit een morele plicht in plaats van een werkelijke waardering van arbeid. Hierop zou een verregaande fiscale maatregel nodig zijn, die een verschuiving laat zien van loonbelasting naar consumptieve belasting (niet straffen voor wat we goed vinden dat mensen doen)
Er zitten nog meer nadelen aan het door De Beer cs gegeven systeem, maar dit zijn volgens mij de belangrijkste. Het voorgestelde stelsel verdient een grondige evaluatie alvorens het echt inzet kan worden van het debat. De regering Balkenende zit op de koers van het afbreken van verzorgingsarragementen, GroenLinks lijkt te gaan pleiten voor een paar kleine veranderingen in een een tamelijk conservatief systeem, die op langere termijn even schadelijk zullen zijn voor de economie als de plannen van Balkenende 2. Kijk liever naar het Deense systeem, en maak de tweede pijler kleiner dan voorgesteld door de commissie. Dat zal op langere termijn het beste bij de economische structuur van Nederland passen, deze versterken, en het stelsel van sociale zekerheid voor lange tijd houdbaar voor de veranderende samenleving. Als het voorgestelde stelsel in plaats van zekerheid arbeid als uitgangspunt had genomen, was het een veel sterker voorstel geworden.
oktober 2004, OverDWARS