Jelmer's Infostek
artikelen geschreven
door Jelmer Uitentuis
Onderwijsplan LN; te klagerig, te grijs
Onderwijsplan LN mist ideologische inbedding, en dat steekt
Leefbaar Nederland, nieuwkomer binnen het politieke spectrum, presenteerde middels zijn emailnieuwsbrief zijn onderwijsplan. Een interessant stuk; want hierbij is de vraag legitiem, zal in navolging van zijn vroegere lijsttrekker Pim Fortuyn, Leefbaar Nederland de botte bijl op het onderwijs laten zegevieren? Hoe staat Leefbaar Nederland tegenover artikel 27 van de Grondwet, tegenover het bestaan van bijzondere scholen? Gooit ook deze nieuwkomer alle computers de deur uit? Wat doet Leefbaar Nederland met het lerarentekort, het studiehuis, de basisvorming en het VMBO? Welke vormen van inspraak en marktwerking wil Leefbaar Nederland? Wat is de pedagogische rol van het onderwijs; moet de school meer de rol van opvoeder op zich nemen?
In twee korte pagina's staat het gehele onderwijs uitgekleed in problemen; voor een verkiezingsprogramma duidelijk, immers: Leefbaar Nederland geeft aan welke prioriteiten hij geeft wanneer het gaat om het onderwijs. Het kan eenieder echter niet ontgaan zijn dat in de verkiezingsprogramma's die door andere partijen gepresenteerd zijn een duideijk profileringspunt zit: D66 wil definitief af van de schoolstrijd, CDA van het studiehuis en het lesgeld, VVD kiest voor een stevige marktwerking, de Lijst Fortuyn bepleit herstel van alsmaar vertellende leraar, herinvoering van lijfstraffen en de afschaffing van computers in de klas. SP wil verplichte spreiding van zwarte en witte leerlingen, GroenLinks wil meer invloed van leerlingen en ouders op de onderwijsprogramma's. De PvdA wil een investering om het lerarentekort weg te werken.
Leefbaar Nederland heeft drie punten van profilering: minder bureaucratie, opwaardering van het onderwijs, met name leraren, en de financiele situatie van het Nederlandse onderwijs opschroeven. Dat laatste is niet opvallend, maar wel een goed punt; Nederland gleed de laatste jaren af in de toptien van landen die het meest aan onderwijs besteden. Nederland haalt de OESO normen niet eens. Dat is schrijnend; het gezondmaken van de overheidsfinancien heeft in het onderwijs geleid tot een weergaloze verschraling.
'Tegen de bureaucratie' is een gemakkelijk credo dat Leefbaar Nederland als zijn vaandel draagt. In een artikel dat ik komende week publiceer zal ik uitleggen waarom bureaucratie verstikkend maar ook zeer nuttig kan zijn, en voor wie. De onderwijsbureaucratie is gegroeid, dat is waar, maar ontegenzeggelijk is er meer vrijheid van onderwijs gekomen en pedagogische vooruitgang geboekt. Het rare is dat de bureaucratie nodig lijkt om een grotere verscheidenheid in het onderwijs te krijgen.
Opwaardering van het onderwijs is een aardig streven; in landen om ons heen zien we dat het onderwijs een statig, relatief seperaat van de maatschappij opererend, systeem is. Die keuze is in Nederland niet gemaakt; de maatschappij moest meer in de klas, en het onderwijs moest opleiden voor de arbeidsmarkt. Dat is in het verlengde van de het arbeidsethos, de visie die protestants Nederland op arbeid heeft werkt direct door in de inrichting van het onderwijs. Dat is niet erg, want daarmee kan bijvoorbeeld de brede school, waarin zowel welzijnsprojecten voor de buurt als een peuterspeelzaal als lessen plaatshebben, echt slagen. Opwaardering van het onderwijs is belangrijk, maar het gaat er daarbij meer om het onderwijs niet meer als sluitstuk van economische ontwikkeling te zien, maar de kennisontwikkeling juist als primaire voorwaarde. Onderwijs hoort dus midden in de maatschappij thuis. De vraag blijft of Leefbaar Nederland die keuze ook maakt.
De visie van Leefbaar Nederland lijkt er een van enigszins gefrustreerde leraren die de Tweede Fase niet hebben zien zitten, en dat steekt. De ondertoon van het onderwijsplan van Leefbaar Nederland is weinig oplossingsgericht. Het onderwijs lijkt problematisch en de uitdagingen voor het onderwijs in de 21e eeuw zijn niet benoemd. 'Smijt er een paar miljarden tegen aan, en gedoog de rest' zou voorman Fred Teeven zo over dit onderwijsplan kunnen zeggen. Leefbaar Nederland heeft voor de plaats van het onderwijs in de Nederlandse maatschappij weinig te bieden.
Naast de missers in het onderwijsplan -wat doen we met leerlingeninspraak, wat doen we met de positie van ROC's waar de problemen zich de komende tijd gaan opstapelen, wat doen we met selectie aan de poort, wat doen we met maatschappijleer, wat doen we met lesgelden en collegegelden, wat zijn belangrijke aandachtspunten bij de invoering van de Bachelors Mastersstructuur, enzovoort enzovoort- denk ik dat het programma van Leefbaar Nederland weinig visionair is en duidelijk gericht op de praktijk van een kleine sector van het onderwijs. Toch maakt Leefbaar Nederland zich met dit onderwijsplan redelijk werkbaar. Ik voorzie echter dat ze in de politiek hiermee weinig tot geen onderscheid kunnen maken, en daarmee echt tot het grijze midden gaan behoren.
Als laatste kritiekpunt: Leefbaar Nederland zet niet door. De volle consequentie van een herwaardering van het Nederlandse onderwijs moet ten koste gaan van andere sectoren; met name in de harde vervoerssector. Dat betekent: van Nederland Distributieland naar Nederland Kennisland. Met de Vlam in de Pijp zal Leefbaar Nederland daar niet voor durven kiezen, en krijgen we van alles wat. Het onderwijsplan van Leefbaar Nederland mist dus een inbedding in een concreet politiek en ideologisch kader; dat maakt de keuzes te ad hoc, en de visie te veel gericht op problemen. Leefbaar Nederland's onderwijsplan is te klagerig en te grijs.
2002