Jelmer's Infostek
artikelen geschreven
door Jelmer Uitentuis
Politiek is emotie, peilen niet
NRC.next. - 19 oktober 2006, samen met David Rietveld
ìWie ondervraagt de opiniepeilers zelf?î Politicoloog Philip van Praag werpt een interessante vraag in NRC-next van dinsdag 17 oktober. Opperpeiler Maurice de Hond kiest in zijn reactie voor de vlucht vooruit: maak je niet zo druk om de methodiek van peilingen, zorg er gewoon voor dat politici en het politieke systeem er naar luisteren.
De belangrijkste vraag die in deze stukken niet wordt gesteld: wat wordt eigenlijk gepeild? Die vraag is relevanter door een recent voorbeeld uit Oostenrijk. Opiniepeilers aldaar voorspelden winst voor de christen-democratische ÷VP, maar de sociaal-democratische SP÷ won de verkiezingen. Wat peilden de opiniepeilers? In ieder geval niet de vermoedelijke uitslag. Van Praag stelt dat een opiniepeiling moeilijk een verschil van ÈÈn zetel met zekerheid kan voorspellen. De Oostenrijkse peilingen laten zien dat je er zelfs een dikke 5% naast kan zitten. In de Nederlandse verhoudingen zijn dat maar liefst 7 zetels.
Wij hebben daarom tijdens de laatste gemeenteraadsverkiezingen een experiment gehouden. In onze woonplaatsen Amsterdam en Den Haag gokten we de uitslag. Op basis van gevoel, en een redelijke kennis van het politieke veld. We zaten met ons fingerspitzengef¸hl in beide steden fors dichter bij de einduitslag dan de officiÎle peilingen.
Eerlijk gezegd keken we daar niet zo van op. Ons vertrekpunt is dat politiek emotie is. Dat valt niet te peilen, maar wel aan te voelen. Hoe komt een lijsttrekker over? Wat is de stijl van communiceren? Hoe wordt er over lijsttrekkers gesproken? De antwoorden op deze vragen zijn doorslaggevender in de bepaling van de stem dan inhoudelijke, rationele overwegingen.
Een weinig wetenschappelijke methode misschien, maar voorlopig wel effectief gebleken. Wetenschappelijk verantwoorde methoden leiden, zoals al eerder gezegd niet tot betere resultaten. Daarmee zijn we terug bij de vraag: wat wordt er eigenlijk gepeild?
ìWat zou u stemmen als er vandaag verkiezingen zouden zijn?î is de vraag die mensen wordt gesteld. Die vraag is irrelevant natuurlijk. Er zijn vandaag geen verkiezingen, dus het antwoord hoeft geen enkele betrekking te hebben op de uiteindelijke keuze. We krijgen een globaal idee van voorkeuren ñ die door non-respons of eenzijdige pollingtechnieken bovendien nog zwaar moeten worden gecorrigeerd. WaarÛm iemand een bepaalde voorkeur heeft wordt niet duidelijk. Naar verschuivingen in de peilingen is het dus steevast gissen.
Je gaat je afvragen waarom we ¸berhaupt peilen. Politici zelf weigeren zich uit te laten over peilingen, heel veel kiezers ergeren zich er aan en ze zitten er altijd naast. Iedereen die wel eens achter de schermen van politieke partijen heeft gekeken weet dat peiling intern heilig worden verklaard. Het CDA heeft de afgelopen weken de champagne uit de kast getrokken, en binnen de PvdA is iedereen weer ouderwets narrig geworden. De ontwikkelingen in de peilingen zijn ondertussen richtinggever in de campagnestrategie.
Dat wordt aangevoeld. En juist omdat peilingen helemaal niets zeggen over onderliggende drijfveren is het eigenlijk een belediging voor de kiezer om ze als leidraad te nemen. De kiezer wordt gereduceerd tot een eenstemmig wezen, terwijl achter zijn of haar definitieve keuze een wereld van afwegingen en gevoelens schuilgaat. Leg de peilingen dus maar aan de kant, en ga gewoon af op je gevoel. Dat advies geldt voor kiezers Èn politici.