Jelmer's Infostek
artikelen geschreven
door Jelmer Uitentuis
Herbezinning op de Politieke plaatsbepaling
Wat de belangrijkste bijdragen van Leefbaar Nederland en Pim Fortuyn zijn
De politiek zit met zijn handen in het haar; hoe kan het een antwoord geven op Nieuw Rechts? Het Rechts van Pim Fortuyn en Leefbaar Nederland blijken moeilijk te pareren; blijkbaar spreekt de duidelijke taal, en de constante beschuldigingen naar de andere partijen, de kiezer aan. Ook de oppositie blijkt niet in staat de winst te pakken van de ontevreden houding van kiezers ten opzichte van Paars. Paul Scheffer geeft in NRC een analyse, welke leidt tot een vreemde conclusie. Kok zorgde ervoor dat de Publieke Sector verschraalde terwijl de Welvaart in Nederland juist toenam. Dat het evenwicht kwijt was, dat werd de afgelopen jaren duidelijk.
Toch lijkt de kiezer voor een rechts populistische oplossing te kiezen; als het aan Fortuyn ligt zal de publieke sector nog meer verschralen. Ten minste, dat is wat hij meerdere malen propageerde in zijn boeken, en ook in zijn diverse lezingen, wat ook direct het programma is van de nieuwe partij.
Scheffer zegt dat Wim Pim in polderend Nederland de voedingsbodem heeft geleverd. Hij gaat daarmee voorbij aan de opkomst van rechtspopulisme in de rest van Europa. Maar meer nog aan de Nederlandse politieke situatie; zou het politiek inhoudelijk gemaakte gat in de publieke sector werkelijk de achtergrond zijn van groeiende ontevredenheid. Of is het werkelijk de politieke situatie waarin Nederland verkeerd?
Dat laatste is het geval; de politieke situatie is dramatisch geworden. In het midden is een opeenstapeling gekomen van vier partijen, waarvan er nu drie in de regering zitten. Polderend is iedere partij in consensus politiek kleurloos geworden. Dat vraagt om herbezinning; niet om politiek inhoudelijke herbezinning, maar om politiek strategische bezinning. Wat moeten al die partijen in het midden?
De VVD is van rechts conservatief liberaal opgeschoven naar een liberale partij, met af en toe stuiptrekkingen van rechts conservatisme. Dit zeer tegen de zin van de rechtse achterban, die massaal naar Fortuyn en Leefbaar Nederland lopen.
D 66 is van een progressief te noemen elite partij een elitaire middenpartij geworden, waarin pragmatisme de boventoon voert. De redelijkheid zelf, die met hun nieuwe leus; maak het verschil, niet lijken aan te geven welke koers de partij gaat varen. Daarnaast: sociaal en liberaal, D 66 is een mengeling van de uitgangspunten VVD en PvdA geworden.
De PvdA is de sociaal democratische partij zonder ideologische veren; de derde weg is gekozen, en de regenteske houding van de partij overheerst in beeldvorming bij de bevolking. Om deze machtspositie te behouden lijkt de PvdA te kiezen voor steeds minder omstreden stellingname; daarmee verbleekt de partij tot de zoveelste neoliberale middenpartij.
Het CDA is van oorsprong de middenpartij bij uitstek; voortgekomen uit progressieve Christelijken en conservatieve tegenhangers, is de ChristenDemocratie vleesgeworden verdraagzaamheid, en daarmee een partij van kabbelen, van de kool en de geit sparen.
Aan de Linkerkant is GroenLinks een progressief alternatief dat dreigt op te gaan schuiven naar hetzelfde midden waar het al zo druk is. De SP profileert zich ook als Links en is daar de meer dogmatische partij.
Rechts van de partijen is nog keuze voor meer fundamenteel Christelijken; de ChristenUnie en de SGP. Beide geen sexy partijen, en met een zwaar kerkelijke achtergrond. In een seculerende samenleving blijft hun achterban constant; groeit niet ondanks verrechtsende elementen en meer ruimte op rechts.
De opkomst van Leefbaar Nederland en Pim Fortuyn is te verklaren uit de politieke opeenstapeling; Fortuyn geeft het zelf al aan: er valt niet echt te kiezen. Politiek wordt de Nederlandse vijver oninteressant om uit te vissen, behalve aan de rechterkant.
De politieke plaatsbepaling van de VVD, de PvdA, het CDA en D66 is aan vervanging toe. Dat betekent; de politieke partijen moeten kleur bekennen, en wellicht zichzelf opheffen. In het politieke landschap moeten kiezers en politici zoeken naar de politieke stromingen waarvoor ze kiezen. In een evenredig vertegenwoordigde democratie als in Nederland is plaats voor vier hoofdstromingen, en enkele splinterstromingen:
Vanuit de PvdA en GroenLinks zal de Groenprogressieve stroming ontstaan. Met zicht op de ecologische en sociale kanten van beleid die duidelijk links van het midden te profileren valt.
Ook vanuit PvdA, D66 en de VVD zal de echt liberaal gerichte stroming zich kunnen manifesteren; dat wil zeggen, ontdaan van de conservatieve franjes, en kiezend voor de meer sociaal (neo)liberale koers; dit is de ultieme middenstroming.
Met name het CDA en restjes andere partijen zullen zich groeperen tot de stroming van normen en waarden; een tikkeltje moraliserend, en rechts van het midden.
Een gedeelte van de VVD en (een gedeelte van) de lijst Fortuyn kunnen zich gaan groeperen tot de conservatieve stroming, welke rechts in het politieke spectrum te vinden zal zijn.
Daarnaast blijven splintergroeperingen zoals de nazeten van de SP en de SGP marginaal, maar belangrijke factoren om het politieke klimaat stabiel te houden.
Dat deze trend is ingezet met de vorming van paars en de vrij recente oprichting van de conservatieve denktank, de Edmund Burke Stichting is nauwelijks te bewijzen, maar beide zijn wel een teken aan de wand. De organisatie van de Nederlandse politiek moet op de schop; de partijen die hun bestaansrecht nogsteeds grotendeels aan de verzuiling te danken hebben, zijn in de multiculturele, meer internationaal georienteerde samenleving nauwelijks te plaatsen.
Waar blijft de nieuwe partij Leefbaar Nederland dan? Dat is nog de vraag; waarschijnlijk zal deze als een zwerm spreeuwen zich nestelen in de vier genoemde stromingen en de partij zichzelf later terugzien als de partij die de ontwikkeling naar een meer herkenbare politieke arena in een stroomversnelling heeft gebracht. Maar wellicht zal deze partij zich ook moeten aansluiten bij een stroming, en dan kruipt Leefbaar Nederland gewillig op de schoot van Pim Fortuyn.
2002