Jelmer's Infostek
artikelen geschreven
door Jelmer Uitentuis
De ideale vrouw; tussen rolmodel en modelvrouw.
Is specifiek beleid voor vrouwen nodig?
Camille Claudel was de leerling en minnares van Auguste Rodin. Ze heeft veel minder beelden gemaakt dan Rodin, maar haar techniek is veel verfijnder. Twee van haar werken, la Valse en Femme accroupie, waren te zien op Den Haag Sculptuur 2003, welke het thema had Modelvrouwen, in het Engels vertaald als Rolemodels. Camille Claudel staat nog immer in de schaduw van de mannelijke leermeester, haar beelden zijn van uitzonderlijke kwaliteit. Was zij de ideale vrouw?
Die vraag ligt ook ten grondslag aan de columns die diverse bekende Nederlanders schreven voor de catalogus van Den Haag Sculptuur 2003. Wat is de ideale vrouw, wat is de ideale man? Daarbij; is er specifiek beleid voor vrouwen nodig? Daarom is de spraakverwarring tussen de Nederlandse en Engelse titel ook interessant.
Modelvrouwen zijn de vrouwen die model staan voor hun groep, vaak zelfs omschreven als de algemeen geldende norm van het ideaalbeeld. Rolmodellen is een meer conservatief ogend begrip; het geeft aan dat er een bepaalde verhouding is tussen mannen en vrouwen, dat beiden hun eigen rol hebben in de samenleving. Niet voor niets wordt er in het feminisme forse kritiek geuit op de, vaak impliciet geinternaliseerde, rolmodellen.
Het standaardrolmodel dat zich gemakshalve lijkt te hebben gevormd is een duidelijk onderscheid tussen de niet-werkende vrouw die het huishouden doet, en de full time werkenden man die de kostwinner is. De vrouw werkt niet, tenzij extra inkomsten nodig zijn om het huishouden draaiende te houden. Op basis van verschillende maatschappelijke en economische ontwikkelingen is er verandering gekomen in deze rolsegmentatie.
Momenteel hebben vrouwen een hogere opleiding, kunnen ze bepalen wanneer ze kinderen krijgen, worden ze gelijkwaardiger aan mannen gezien, enzomeer. Waarom is het dan toch zo dat er meer mannen in het kabinet zitten, meer mannen hoogleraar zijn, en meer mannen in de top van het bedrijfsleven zijn gevestigd? Daar zijn een aantal verklaringen voor, die veelal gebezigd worden:
1) Mannen willen geen vrouwen in hun werkomgeving. Kortom, de vrouwen willen wel, maar de mannen laten ze niet toe.
2) Vrouwen kunnen hun werk niet combineren met het runnen van een huishouden (al of niet met kinderen). Kortom, de voorwaarden voor een vrouw om werk en huishouden te kunnen afwisselen zijn niet voldoende aanwezig.
3) Vrouwen willen eigenlijk helemaal niet werken.
In alledrie de argumenten ligt een kern van waarheid. Een uitgebreid onderzoek naar de preferenties van vrouwen laat namelijk zien dat er internationaal een vrij duidelijke standaard is dat ongeveer 20% van de vrouwen niet aan betaald wil werken, maar zich volledig wil toeleggen op het huishouden. Ongeveer 60% wil juist werk en huishouden goed kunnen combineren, en dat moet mogelijk worden gemaakt. De overige 20% wil weldegelijk full time werken en is niet minder carrièregericht dan de meeste mannen zijn.
En hier wordt dan ook de eerste stelling gedeeltelijk beantwoord; doordat de verschillende groepen vrouwen andere belangen heeft, zullen vrouwen, ook zij die helemaal voor de carrière gaan, minder gemakkelijk toegang krijgen tot de top. Mannen zijn daarentegen veel minder heterogeen in hun preferenties; het allergrootste gedeelte van de mannen wil fulltime werken, het aantal mannen dat in deeltijd wil werken is klein, en het aantal mannen dat alleen het huishouden wil doen is verwaarloosbaar. Het feit dat mannen zo'n hechte groep vormen kan een obstakel zijn voor vrouwen om door te stromen, evenals de heterogeniteit van de belangen van de vrouwen en vrouwenbelangengroepen, omdat deze niet op een lijn liggen.
Verschillende preferenties van vrouwen, en hun daaraan gerelateerde heterogene machtspositie maakt dus duidelijk dat specifiek beleid gericht op vrouwen nodig is. Daarbij is de nadruk nodig op het verder stimuleren van deeltijd arbeid. Het ideaal van de vrouw moet dus mogelijk gemaakt worden. Momenteel wordt het beleid gericht op die deeltijdarbeid afgebroken door zeer gezinsgerichte beleidsvoorstellen te doen. Niet alleen de hervormingen van het belastingstelsel kunnen tot het terugdringen van arbeidsparticipatie van vrouwen leiden, ook ideeen als het afschaffen van het positieve discriminatiebeginsel zijn vrouwonvriendelijk.
Wat is de ideale man? Dat is de man die de preferenties van de vrouw respecteert, en hen uitdaagt deze op te volgen. Maar de ideale man van de toekomst zou wel eens de man kunnen zijn die zijn eigen preferentie gaat aanpassen op de wil van de vrouw. Hoewel het onderzoek er niet naar wijst, is de ideale man misschien straks eveneens vooral een deeltijdwerker.
Wat is de ideale vrouw? Dat is de vrouw die het eigen ideaal voorrang geeft boven het door de sociale omgeving opgedrongen ideaal. Die dus de keuze maakt voor haar eigen preferentie, wat deze dan ook moge zijn. Een vrouw met een zelfstandige en kritische keuze dus.
Camille Claudel was de ideale vrouw omdat zij in al haar overtuiging koos voor de kunsten. Dat dat niet als normaal werd beschouwd en haar onstuimige en complexe relatie met haar leermeester, maakte dat zij weinig gewaardeerd werd door familie en toeschouwers. Ze opereerde in de schaduw van Rodin, en daar kon haar psyche niet tegen. Uiteindelijk stierf ze in een gekkengesticht.
De uitdaging voor beleid is niet het rolmodel te bevestigen, maar deze te doorbreken voor het model dat de vrouw voorstaat.
2003 - OverDWARS